De ijzertijd volgt op de bronstijd. Wie heeft het zo niet voor ogen staan? Het is immers zo verteld in de geschiedenisles. De overgang van brons naar ijzer wordt voor Klein-Azië gesteld op omstreeks 1200 en in West-Europa op omstreeks 700 v.Chr. De overgang van brons naar ijzer is echter allerminst scherp te markeren. IJzer is langzaam ingeburgerd en het duurt eeuwen voordat dit metaal de dominante rol van andere materialen – steen, hout, brons – heeft overgenomen. Speculaties over de eerste ijzerwinning gaan terug tot 6000 v.Chr., maar meer algemeen wordt aangenomen dat het tussen 4000 à 3500 v.Chr. ligt. IJzer is een element – chemisch teken: Fe (Ferrum) – dat in de natuur, met uitzondering van meteoorijzer en tellurisch ijzer, niet in gedegen vorm voorkomt. Ruim 4% van onze aarde bestaat uit ijzererts, waarmee het het meest voorkomende erts is.
Een ieder die gevraagd wordt: wat is ijzer?, is wel in staat om daar globaal antwoord op te geven. Het wordt al ingewikkelder om aan te geven in welke variëteiten ijzer wordt gemaakt, maar het is vrijwel onmogelijk om een lijst samen te stellen van alle producten en gebruiksmogelijkheden.
IJzer wordt geassocieerd met kracht. In het taalgebruik komt dat tot uiting in tal van spreekwoorden en gezegden, zoals ‘zo sterk als ijzer’, ‘een man van ijzer’, ‘een ijzeren wil hebben’ en ‘over een ijzeren gestel beschikken’. In de volksbeleving is ijzer kennelijk een factor van betekenis. Opmerkelijk is deze waardering voor de macht en kracht van het metaal wel, want ijzer is immers te gewoon om er veel aandacht aan te besteden. IJzer speelt een cruciale rol in de wereldgeschiedenis. Wie over ijzer beschikt (of beter: wie de productiemiddelen om ijzer te winnen bezit) heeft een stevige kans om zijn concurrenten voor te blijven. De superioriteit van de wapenen geeft de doorslag bij menig conflict. Toch ligt de vroegste ontwikkeling van het ijzer niet bij de fabricage van wapens, maar bij de vervaardiging van gereedschap voor de landbouw. De betekenis voor de opbrengst van de voedselproductie laat zich raden. Het maakte de revolutie in de landbouw mede mogelijk en daarmee de groei van de wereldbevolking.
Wie de geschiedenis van de ijzerproductie en de vervaardiging van ijzeren producten tracht te volgen ziet vijf millennia van de wereldgeschiedenis aan zich voorbijtrekken waarin de ontwikkeling van ijzerwinning en ijzerproductie een rol vervult. IJzer, de winning en de fabricage van ijzeren voorwerpen, is een rode draad in de wereldgeschiedenis. Macht, rijkdom, aanzien, welvaart: ijzer, ijzerwinning en ijzerverwerking speelt vaak een hoofdrol en anders wel een stevige rol op de achtergrond.
